Του Ανδρέα Γρ. Ορφανίδη*
Η πρόσφατη απόφαση του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, να διαθέσει τη μηνιαία αποζημίωση που δικαιούται για την 18ετή του υπηρεσία στο δημόσιο σε έξι οίκους στέγασης και κέντρα φροντίδας ηλικιωμένων, δεν αποτελεί μια τυπική πολιτική πράξη. Είναι μια χειρονομία που υπερβαίνει τα στενά όρια της διαχείρισης και αγγίζει τις βαθύτερες αξίες της κοινωνικής ευθύνης, της ανθρωπιάς και της προσφοράς. Σε μια περίοδο που η πολιτική συχνά κρίνεται με όρους ψυχρού ορθολογισμού, ισορροπιών και επικοινωνιακών εντυπώσεων, η συγκεκριμένη επιλογή προβάλλει ως σπάνιο δείγμα αληθινής κοινωνικής μέριμνας.
Δεν πρόκειται για μια κίνηση καθαρά συμβολική, χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα. Αντίθετα, συνιστά μια έμπρακτη στάση ζωής, ένα μήνυμα ότι η πολιτική δεν είναι μόνο μηχανισμός εξουσίας, αλλά μπορεί να λειτουργεί ως πεδίο αλληλεγγύης και ανθρωπιάς. Με την απόφασή του, ο Πρόεδρος υπενθυμίζει ότι οι θεσμοί, όσο υψηλοί κι αν είναι, αποκτούν πραγματικό νόημα όταν συνδέονται με την κοινωνία, με τις ανάγκες και τις αγωνίες της.
Η πράξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή αφιερώνεται στη μνήμη των γονέων του. Ο Χριστοδουλίδης δεν προσφέρει απλώς χρήματα· μετατρέπει τη μνήμη σε πράξη κοινωνικής αλληλεγγύης, δίνοντας συνέχεια σε μια οικογενειακή παράδοση προσφοράς και αφοσίωσης. Όταν η πολιτική πηγάζει από προσωπικά βιώματα και μνήμες, αποκτά αυθεντικότητα. Και η αυθεντικότητα αυτή λείπει σήμερα, σε μια δημόσια ζωή όπου οι πολίτες βλέπουν συχνά χειρισμούς, σκοπιμότητες και μια διάχυτη απόσταση ανάμεσα στους ίδιους και στους κυβερνώντες.
Η επιλογή του Προέδρου δεν ήταν προϊόν συμβουλών ή επικοινωνιακού σχεδιασμού. Αντίθετα, παρουσιάζεται ως προσωπική απόφαση, μια ειλικρινής πράξη που αντανακλά πίστη στη σημασία της στήριξης των πιο ευάλωτων. Οι ηλικιωμένοι, που συχνά ζουν στην αφάνεια, σε δομές υποστελεχωμένες ή με περιορισμένους πόρους, βρίσκονται στο κέντρο μιας επιλογής που τους δίνει όχι μόνο υλική ενίσχυση αλλά και ηθική αναγνώριση.
Σε μια εποχή όπου η δημόσια ζωή στιγματίζεται από καχυποψία, σκιές σκανδάλων και την αίσθηση ότι οι πολιτικοί ζουν αποκομμένοι από την κοινωνία, η πράξη αυτή λειτουργεί ως υπόδειγμα. Ο Χριστοδουλίδης, ενώ θα μπορούσε να αρκεστεί στο αυτονόητο και να διατηρήσει την αποζημίωση, επέλεξε να στείλει ένα διαφορετικό μήνυμα: ότι η πολιτική μπορεί να είναι συνώνυμη της προσφοράς, ότι η εξουσία μπορεί να συνδυάζεται με σεμνότητα. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η κίνησή του αντιπαραβάλλεται με άλλες περιπτώσεις πολιτικών που εισπράττουν πολλαπλές συντάξεις ή διατηρούν προνόμια χωρίς διάθεση επιστροφής στην κοινωνία.
Βεβαίως, η προσφορά αυτή δεν λύνει τα διαρθρωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι οίκοι ευγηρίας. Δεν ανατρέπει την πραγματικότητα της γήρανσης του πληθυσμού, ούτε την ανάγκη για ένα ολοκληρωμένο και βιώσιμο σύστημα μακροχρόνιας φροντίδας. Ωστόσο, δεν παύει να είναι μια χειροπιαστή συμβολή. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι εμπνέει. Εμπνέει για μίμηση, για ανάληψη ευθύνης, για αναγνώριση της ανάγκης να στηρίζονται οι πιο αδύναμοι κρίκοι του κοινωνικού ιστού.
Η δωρεά αυτή λειτουργεί και ως κάλεσμα. Ένα κάλεσμα προς όλους τους πολιτικούς, αλλά και τους αξιωματούχους γενικότερα, να αναλογιστούν πώς μπορούν να επιστρέψουν στην κοινωνία ένα μέρος από όσα οι ίδιοι αντλούν από αυτήν. Δεν χρειάζονται πάντα εντυπωσιακά ποσά ή πράξεις μεγάλης κλίμακας. Αυτό που χρειάζεται είναι η διάθεση προσφοράς, η ευαισθησία απέναντι στον συνάνθρωπο, η ικανότητα να ξεπερνά κανείς την προσωπική του άνεση και να στέκεται δίπλα σε όσους έχουν ανάγκη.
Η κίνηση Χριστοδουλίδη υπογραμμίζει επίσης μια άλλη πτυχή: ότι η ηγεσία δεν είναι μόνο διοίκηση, ούτε περιορίζεται στη λήψη αποφάσεων σε υπουργικά συμβούλια ή διεθνή φόρα. Η ηγεσία είναι και παράδειγμα. Και το παράδειγμα συχνά μιλά πιο δυνατά από τις λέξεις. Όταν ο Πρόεδρος δείχνει στην πράξη ότι η εξουσία μπορεί να συμβαδίζει με την ταπεινότητα και την κοινωνική ευθύνη, δημιουργεί μια νέα πολιτική κουλτούρα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ηλικιωμένοι αποτελούν μια κατηγορία πολιτών που συχνά μένει στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης. Οι πολιτικές συχνά εστιάζουν στους νέους, στην εργασία, στην οικονομική ανάπτυξη. Όμως, μια κοινωνία κρίνεται και από τον τρόπο που σέβεται και φροντίζει τους ηλικιωμένους της. Η πράξη του Προέδρου φέρνει ξανά στο προσκήνιο αυτή την αλήθεια, υπενθυμίζοντας ότι η κοινωνική δικαιοσύνη δεν μπορεί να έχει ηλικιακά όρια.
Η πολιτική συχνά κατηγορείται ότι έχει χάσει την ψυχή της, ότι έχει μετατραπεί σε τεχνική εξουσίας. Η απόφαση του Νίκου Χριστοδουλίδη δείχνει ότι η πολιτική μπορεί να ανακτήσει την ανθρωπιά της, όταν εκφράζεται με σεμνές, αυθεντικές πράξεις. Αυτό το μήνυμα έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου οι πολίτες νιώθουν αποξενωμένοι από τους θεσμούς και απογοητευμένοι από την πολιτική διαδικασία.
Σε τελική ανάλυση, η πολιτική δεν κρίνεται μόνο από την αποτελεσματικότητα στη διακυβέρνηση, αλλά και από την ικανότητα να εμπνέει. Η απόφαση του Νίκου Χριστοδουλίδη εμπνέει γιατί είναι γνήσια, διότι δεν συνοδεύεται από υπερβολική προβολή ή διάθεση αυτοπροβολής, αλλά διατηρεί τον χαρακτήρα μιας σεμνής, ουσιαστικής πράξης. Και ίσως αυτό είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα που αφήνει: ότι η αληθινή δύναμη της εξουσίας δεν βρίσκεται στη συσσώρευση προνομίων, αλλά στη διάθεση να τα μοιράζεσαι με τους πιο αδύναμους.
Η εικόνα ενός Προέδρου που αφιερώνει την προσωπική του αποζημίωση στους ηλικιωμένους ανοίγει έναν δρόμο. Ένα δρόμο που καλεί σε μια νέα κουλτούρα πολιτικής, όπου η ανθρωπιά, η ευαισθησία και η κοινωνική προσφορά γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι της ηγεσίας. Και αυτό, σε μια κοινωνία που διψά για παραδείγματα, μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμο.
*Καθηγητή-ανθρωπολόγου στο Philips University, πρώην πρύτανη.
Τα άρθρα και τα σχόλια που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα μας εκφράζουν αποκλειστικά τους συγγραφείς. Η ιστοσελίδα μας δεν λογοκρίνει τις γνώμες κανενός.
Ακολουθήστε τις ειδήσεις του speaknews.gr στο Google News πατώντας εδώ
